HPV Nedir? Belirtileri, Tarama ve Korunma

İnsan papilloma virüsü (HPV), dünyada en yaygın cinsel yolla bulaşan enfeksiyon etkenidir. Cinsel olarak aktif kişilerin büyük çoğunluğu yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır; enfeksiyonların çoğu kendiliğinden geriler. Bu yazı, HPV'nin ne olduğunu, tarama ve korunma yöntemlerini açıklar.

HPV nedir?

HPV'nin 200'den fazla tipi vardır. Bunlardan yaklaşık 40'ı genital bölgeyi etkiler. Tipler, kanserle ilişkilerine göre "düşük riskli" ve "yüksek riskli" olarak ayrılır: Düşük riskli tipler (örneğin 6 ve 11) genital siğillere yol açarken; yüksek riskli tipler (başta 16 ve 18) rahim ağzı, vulva, vajina, anüs ve orofarinks kanserleriyle ilişkilidir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamı kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonuna bağlıdır.

Nasıl bulaşır?

HPV deri ve mukoza teması ile bulaşır; cinsel ilişki en sık bulaşma yoludur ancak tam cinsel birleşme olmadan da bulaş mümkündür. Kondom riski azaltır fakat tamamen ortadan kaldırmaz. Enfeksiyon çoğu zaman belirti vermediği için kişi virüsü taşıdığını bilmeyebilir.

Belirtiler

HPV enfeksiyonlarının büyük bölümü belirtisizdir ve 1–2 yıl içinde bağışıklık sistemi tarafından temizlenir. Düşük riskli tipler genital bölgede karnabahar görünümlü siğillere neden olabilir. Yüksek riskli tiplerin kalıcı hale gelmesi, yıllar içinde rahim ağzında önce hücresel değişikliklere (CIN), tedavi edilmezse kansere ilerleyebilir; bu süreç genellikle belirti vermeden ilerlediği için tarama hayati önem taşır.

Tarama: smear ve HPV testi

Rahim ağzı taraması iki yöntemle yapılır: Smear (Pap) testi rahim ağzından alınan hücrelerdeki değişiklikleri, HPV DNA testi ise yüksek riskli virüs tiplerinin varlığını araştırır. Türkiye'de ulusal tarama programı 30–65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir HPV testi önermektedir; 21–29 yaş arasında ise 3 yılda bir smear uygulanabilir. Anormal sonuçlarda hekim, kolposkopi adı verilen büyütmeli inceleme ve gerekirse biyopsi planlar. HPV testinin pozitif çıkması kanser anlamına gelmez; izlem ve ek incelemeyi gerektirir.

Tedavi yaklaşımı

Virüsün kendisini yok eden bir ilaç yoktur; tedavi, virüsün yol açtığı lezyonlara yöneliktir. Genital siğiller krem, dondurma (kriyoterapi), elektrokoter veya lazer ile tedavi edilebilir ve tekrarlayabilir. Rahim ağzındaki hücresel değişiklikler derecesine göre izlenebilir ya da LEEP/konizasyon gibi yöntemlerle çıkarılabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu lezyonun derecesine ve kişinin durumuna göre belirlenir.

Korunma

• HPV aşısı: Dünya Sağlık Örgütü 9–14 yaş grubuna öncelik vermekte, 26 yaşa kadar yakalama aşılamasını ve 45 yaşa kadar hekim değerlendirmesiyle aşılamayı önermektedir. Aşı, en sık kansere yol açan tiplere karşı koruma sağlar; mevcut enfeksiyonu tedavi etmez.
• Düzenli tarama: Aşılı kişilerde de tarama sürdürülmelidir.
• Kondom kullanımı ve sigaranın bırakılması: Sigara, HPV enfeksiyonunun kalıcılaşma riskini artırır.